Kościoły

Nowy Sącz, kościół św. Wawrzyńca

Lokalizacja: Nowy Sącz – Biegonice, Biegonicka 8 (49.580124, 20.669361)
Budowa: 1906-09
Architekt: Józef Taborski
Styl: neogotyk

HISTORIA. Parafia w Biegonicach powstała z fundacji św. Kingi i została erygowana w 1269 r. przez biskupa krakowskiego Pawła z Przemankowa. W tym samym czasie zbudowano pierwszy drewniany kościół parafialny, który został zniszczony w czasie najazdu tatarskiego w 1288 r. Zapewne krótko potem zbudowano drugi drewniany kościół, który uległ zniszczeniu w wyniku pożaru w 1646 r. Jeszcze w tym samym roku na jego miejscu wzniesiono murowaną świątynię złożoną z nawy i węższego prezbiterium oraz niskiej drewnianej wieży od zachodu. Kościół ten na przełomie XIX i XX w. był już w bardzo złym stanie technicznym. Zdecydowano więc o budowie obecnego kościoła, którą zrealizowano w latach 1906-09 według projektu krakowskiego architekta Jana Taborskiego. Jeszcze do niedawna za autora projektu kościoła błędnie uznawano lwowskiego architekta Jana Sas-Zubrzyckiego. Konsekracji kościoła dokonał w 1921 r. biskup tarnowski Leon Wałęga. Kościół został uszkodzony w wyniku niemieckiego ostrzału w 1945 r. i był odnawiany w kolejnych latach.

ARCHITEKTURA. Neogotycki kościół zbudowany na planie krzyża łacińskiego z cegły, z użyciem kamienia. Złożony z nawy, węższego dwuprzęsłowego prezbiterium zamkniętego trójbocznie oraz transeptu, którego ramiona także zamknięte są trójbocznie. Do prezbiterium po obu stronach dostawione są przybudówki zakrystyjne. Od frontu do nawy dostawiona jest kwadratowa wieża, z przedsionkiem w przyziemiu, w górnej części przechodząca w ośmiobok, nakryta ostrosłupowym hełmem, ujętym czterema trójkątnymi szczycikami. Po bokach do wieży dobudowane są ośmioboczne wieżyczki schodowe. Na zewnątrz kościół opięty jest przyporami, z fryzem arkadkowym wieńczącym ściany. Prezbiterium, nawę i kaplice do niej przylegające nakrywają dachy dwuspadowe z wieżyczką na sygnaturkę ma skrzyżowaniu. Wewnątrz nawa i prezbiterium nakryte sklepieniami krzyżowymi z gurtami, w kaplicach sklepienia gwiaździste. Kaplice otwarte są na nawę główną ostrołukowymi arkadami. U wejścia do nawy znajduje się chór muzyczny wsparty na potrójnej arkadzie.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Polichromia w prezbiterium ornamentalna i figuralna z 1929 r., malowana przez Franciszka i Albina Sarna. Witraże w prezbiterium wykonane około 1909 r. w Pracowni Eliasza Ungera w Tarnowie, w środkowym oknie Święty Wawrzyniec, w bocznych oknach medaliony z Sercem Pana Jezusa i Serce Maryi. W ramionach transeptu witraże wykonane w 1940/1945 według projektu Fryderyka Śmieszka w Pracowni Bracia Paczka w Krakowie: Stygmatyzacja św. Franciszka w lewym ramieniu i Święty Michał Archanioł w prawym. W prezbiterium ustawiony jest neogotycki ołtarz główny wykonany w 1910 r. przez Mariana Łuczkiewicza z tabernakulum po środku i rzeźbami świętych Piotra i Pawła po bokach. Dwa ołtarze neogotyckie w ramionach transeptu, oba wykonane w 1910 r. przez Mariana Łuczkiewicza. W lewym posąg Najświętszego Serca Pana Jezusa w prawym Matka Boża Różańcowa. Jeden ołtarz w łuku tęczy po prawej stronie z 1940 r. z późnogotyckim obrazem Matki Bożej z Dzieciątkiem z początku XVI w. w polu głównym znajduje się wizerunek Marki Bożej zwanej Biegonicką, od dawna otoczony kultem przez mieszkańców parafii. W górnym polu ołtarza umieszczona jest kopia obrazu Veraikon z kościoła św. Małgorzaty w Nowym Sączu, wykonana w 1910 r. Po przeciwległej ścianie łuku tęczy znajduje się neogotycka ambona. U wejścia do prezbiterium ustawiona jest chrzcielnica kielichowa z 1660 r. o bogatej dekoracji rzeźbiarskiej. Na chórze znajdują się organy 10-głosowe wykonane w 1929 r. przez Bartłomieja Ziemiańskiego, organmistrza ze Szczyrzyca. Na ścianach kościoła zawieszono są płaskorzeźbione Stacje Drogi Krzyżowej wykonane w Grőden (obecnie włoskie Val Gardena). W przedsionku ustawiona jest kamienna kropielnica z około 1660 r. W kaplicy na lewo od przedsionka umieszczony jest obraz św. Wawrzyńca namalowany w 1945 r. przez Czesława Lenczowskiego. Na wieży cztery dzwony: 1. z 1553 r., wykonany przez Georga Wierda z Preszowa o wadze 252 kg; 2.-4. Wykonane w Odlewni dzwonów Felczyńskich w Przemyślu: Święta Rodzina 700 kg; Święty Antoni 350 kg; Święty Józef 220 kg.

Tekst umieszczony 27.07.2007, aktualizowany 24.11.2025

LITERATURA

Kornecki M., Kościoły diecezji tarnowskiej, [w:] Rocznik diecezji tarnowskiej na rok 1972, Tarnów 1972
Korpus witraży z lat 1800-1945 w kościołach rzymskokatolickich metropolii krakowskiej i przemyskiej, T. IV Diecezja tarnowska cz. 2, Kraków 2017
ks. Rzepa J, Kornecki M., Dzwony Diecezji Tarnowskiej, Kraków 2001
Pasternak P., Katalog organów w diecezji tarnowskiej, maszynopis
Smoła M., Szlakiem św. Wawrzyńca. Przewodnik, Tarnów 2018

Nowy Sącz, kościół św. Wawrzyńca

• Poprzedni artykuł
• Następny artykuł